Biologicals zijn krachtige geneesmiddelen die in de afgelopen decennia een revolutie teweeg hebben gebracht in de medische wereld. In tegenstelling tot traditionele medicijnen, die chemisch worden samengesteld, worden biologicals gemaakt van levende organismen zoals bacteriën, gisten of menselijke cellen. Deze medicijnen zijn gericht op de specifieke moleculen die betrokken zijn bij ziekteprocessen, waardoor ze effectief werken op complexe aandoeningen zoals kanker, auto-immuunziekten en oogziekten. Maar, hoewel biologicals veel goeds brengen, kunnen ze ook ongewenste bijwerkingen veroorzaken, zoals in de ogen. Biologicals worden in de oogheelkunde gebruikt om aandoeningen te behandelen die voorheen moeilijk te genezen waren, zoals bijvoorbeeld neovasculaire leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD). Dit is een aandoening waarbij ongewenste bloedvaten in het oog groeien en het centrale zicht aantasten, wat uiteindelijk kan leiden tot blindheid. Biologicals die gericht zijn tegen de molecule VEGF, een groeifactor die deze vaatgroei stimuleert, helpen dit proces te vertragen. Deze anti-VEGF-behandelingen kunnen het gezichtsvermogen verbeteren of stabiliseren en zijn daarom een doorbraak voor patiënten die risico lopen op ernstige visuele beperkingen. Hoewel biologicals veel voordelen bieden, brengen ze ook specifieke risico’s met zich mee. Omdat ze werken op moleculair niveau, kunnen biologicals soms ook ongewenste effecten hebben op gezonde delen van het lichaam, zoals de ogen. Dit kan variëren van milde klachten, zoals droge ogen, tot ernstigere problemen, zoals ontstekingen en beschadigingen van de oogstructuren. Vooral patiënten die deze medicijnen langdurig gebruiken, kunnen last krijgen van bijwerkingen in hun gezichtsvermogen, wat hen zou kunnen belemmeren in hun dagelijkse leven, gezien visuele beperkingen erg invaliderend kunnen zijn. In de oncologie bijvoorbeeld, spelen de biologicals genaamd immuuncheckpoint remmers (ICI's) een cruciale rol. Deze medicijnen worden ingezet om de groei en verspreiding van kankercellen tegen te gaan, maar ze hebben ook een aantal oculaire bijwerkingen die soms problematisch kunnen zijn. Sommige kankers ontwijken het immuunsysteem door zichzelf ‘onzichtbaar’ te maken voor de lichaamseigen afweercellen. ICI’s werken door het immuunsysteem opnieuw te activeren zodat het kankercellen kan aanvallen. Maar doordat het immuunsysteem bij deze behandeling extra actief wordt, kunnen ook gezonde weefsels, waaronder de ogen, het doelwit worden. Dit kan leiden tot bijwerkingen zoals droge ogen, ontsteking van de oogstructuren (bijvoorbeeld uveïtis, een ontsteking in het oog), en in zeldzame gevallen zelfs ernstige schade aan het hoornvlies. De maatschappelijke impact is daarom ook complex. Enerzijds kunnen de bijwerkingen op het oog leiden tot invaliderende oogklachten bij de kankerpatiënten, waardoor ze deze levensreddende biologicals mogelijks niet meer willen gebruiken. Anderzijds brengt dit probleem voor de artsen nieuwe gezondheidsuitdagingen met zich mee. Dit vraagt om een betere monitoring van de bijwerkingen, goede patiëntenvoorlichting en eventuele aanpassingen in de behandeling, zodat patiënten effectief worden geholpen zonder daarbij extra gezondheidsrisico’s op te lopen zoals bijwerkingen in hun gezichtsvermogen. Dit literatuursonderzoek biedt artsen een basis om beter geïnformeerde beslissingen te nemen, wat kan bijdragen aan een veiliger gebruik van deze veelbelovende therapieën, die in de toekomst enkel maar zullen toenemen in gebruik.